……
Tuy nhiên, lý tưởng rất đủ đầy, hiện thực lại quá đỗi phũ phàng.
Trạm đầu tiên, Hiếu Nghĩa hương.
Nơi đây là vùng đất trù phú của Giang Phố huyện, ruộng tốt nối liền từng dải.
Lâm Xuyên xách hai hộp điểm tâm, bước tới trước cổng lớn của thủ phú bản địa Thẩm Vạn Hòa.
Thẩm Vạn Hòa, người mang ngoại hiệu "Thẩm Bán Hương", trong nhà có ngàn mẫu ruộng tốt, mười mấy tiệm buôn, là một địa chủ kỳ cựu đích thực ở địa phương.
Lâm Xuyên vốn tưởng rằng dựa vào tài ăn nói khéo léo của mình, lại thêm có quan phủ bảo đảm, chuyện kéo chút tài trợ chẳng phải dễ như trở bàn tay sao?
Kết quả, một chén trà uống suốt nửa canh giờ, nguội ngắt từ lâu.
"Ai da, Lâm đại nhân!"
Thẩm Vạn Hòa khoác bộ đồ viên ngoại, tay xoay hai quả hạch đào, trên mặt nặn ra nụ cười giả tạo đặc trưng của dân buôn bán, dứt khoát không chịu tiếp lời.
"Cái... chợ búa mà ngài nói đó, tốt thì tốt thật, nhưng cái chốn thôn quê này của chúng ta, bách tính làm gì có tiền cơ chứ? Từng người nghèo rớt mồng tơi, ngài dựng chợ lên rồi, chẳng ai tới mua đồ, thế thì sạp hàng biết cho ai thuê? Tiểu lão nhi bỏ bạc vào đó, chẳng phải mất trắng sao?"
"Thẩm viên ngoại lo xa rồi."
Lâm Xuyên kiên nhẫn giải thích: "Hiện nay huyện tôn đang dốc sức chấn chỉnh kinh tế, tương lai..."
"Tương lai?"
Thẩm Vạn Hòa ngắt lời hắn, cười như không cười: "Lâm đại nhân, ngài là mệnh quan triều đình, sớm muộn gì cũng thăng quan tiến chức. Vạn nhất ngày nào đó ngài phủi áo rời đi, vị đại nhân mới tới không chịu giữ cam kết ấy thì làm sao? Đến lúc đó chợ búa hoang phế, thậm chí người ta coi đây là miếng thịt béo, đặt đủ thứ danh mục để thu thuế, thế chẳng phải tiểu lão nhi thành kẻ bị moi tiền sao?"
Con cáo già này nhìn sự tình thấu đáo thật!
Lâm Xuyên cắn răng, tung ra đòn sát thủ: "Nếu Thẩm viên ngoại bằng lòng xuất bạc, bản quan hứa hẹn, trong ba năm tới sẽ miễn ba phần thương thuế cho các tiệm buôn của nhà viên ngoại!"
Ai ngờ Thẩm Vạn Hòa nghe xong lời này, chẳng những không mừng rỡ mà trái lại còn rụt người về sau đầy vẻ cảnh giác.
"Miễn thuế? Không được, tuyệt đối không được!"
Thẩm Vạn Hòa lắc đầu như trống bỏi: "Lâm đại nhân, ngài làm vậy là đẩy tiểu lão nhi vào hố lửa rồi. Lời hứa của huyện nha... Hắc hắc, thứ cho tiểu lão nhi nói thẳng, đôi khi còn chẳng đáng tin bằng lời thề chốn thanh lâu. Đến lúc ngài chân trước miễn thuế, chân sau huyện tôn đại nhân lại bảo tiểu lão nhi 'trốn thuế lậu thuế', rồi chụp cho cái mũ 'gia cảnh giàu có', cưỡng ép bổ xuống mấy ngàn thạch quân lương... Thế thì nắm xương tàn này của tiểu lão nhi còn giữ nổi không?"
Bất luận Lâm Xuyên nói thế nào, Thẩm Vạn Hòa trước sau chỉ dùng tám chữ: than nghèo, giả ngốc, không nghe, không tin.
Nói trắng ra là phường tham quan như Ngô Hoài An đã làm phá sản chữ tín của huyện nha Giang Phố. Giờ đây ai dám để lộ của nả? Ai dám tin lời ma quỷ của quan phủ?
Hồng Vũ đại đế Chu Nguyên Chương chuyên trảm tham quan? Có thể đi cáo ngự trạng?
Thế thì đã quá coi thường những Tri huyện xuất thân khoa bảng, những "thổ hoàng đế" một phương rồi. Người ta có cả trăm cách trừng trị lũ thảo dân trong huyện mà chẳng để lộ chút sơ hở nào.
Trừ phi nắm chắc chứng cứ xác thực.
Cuối cùng, Lâm Xuyên bị người ta khách khí "tiễn" ra ngoài.
Nhìn cánh cổng lớn sơn đỏ của Thẩm gia đóng chặt lại, Lâm Xuyên đứng trong gió, lần đầu tiên cảm nhận được thế nào là bất lực.
……
Đêm đó, tại Chủ bạ giải.
Mấy ngọn đèn dầu chập chờn soi tỏ những gương mặt ủ rũ như mướp đắng.
Lý Tuyền cùng mấy tên thư lại chia nhau hành động cũng đều đã trở về, mang theo toàn là tin xấu.
"Lâm đại nhân, tên Chu Văn Bân ở Hoài Đức hương kia đúng là một kẻ nhát như thỏ đế!"
Lý Tuyền thở phì phò ực một ngụm nước ấm: "Hắn xuất thân tú tài, lại quyên tiền mua hàm giám sinh, ti chức vừa nhắc tới chuyện xây chợ, mặt hắn đã sợ tới mức trắng bệch. Hắn nói thánh thượng đương triều trọng nông ức thương, ghét nhất chuyện hương thân kết bè kết đảng, hắn sợ bỏ tiền dựng chợ sẽ bị người của Đô sát viện bảo là 'mua chuộc lòng người, bồi dưỡng thế lực', đến lúc đó bị bắt đi lột da!"
"Còn mấy gã phú thương ở Tuân Giáo hương lại càng trơn như lươn!"
Một tên thư lại khác tiếp lời: "Bọn họ kẻ nọ đùn đẩy cho kẻ kia. Kẻ mở tiệm lụa nói kẻ mở tiệm lương thực kiếm được nhiều hơn, nên để bên đó xuất; kẻ mở tiệm lương thực lại bảo địa chủ nhiều ruộng, giá đất tăng nhanh, nên để địa chủ xuất. Đám tiểu hộ thấy đại hộ không chịu chi, lại càng vắt cổ chày ra nước. Đám người này đúng là chưa thấy thỏ thì chưa thả ưng!"
"Chát!"
Lâm Xuyên dằn mạnh chén trà trong tay xuống bàn.
Được lắm!
Kẻ sợ chính sách thay đổi, kẻ sợ bị quan phủ làm thịt, kẻ sợ rủi ro chính trị, lại thêm những kẻ đùn đẩy đôi co lẫn nhau.
Đây đâu phải là làm xây dựng, rõ ràng là đang đối đầu với căn bệnh thâm căn cố đế của cả xã hội Đại Minh!
"Lâm đại nhân, hay là... bỏ đi?"
Lý Tuyền dè dặt khuyên nhủ: "Chúng ta không có tiền, cái chợ này không dựng lên nổi, phía huyện tôn cùng lắm chỉ mắng vài câu. Nếu cứ ép đám đại hộ xuất tiền, vạn nhất xảy ra biến loạn thì phiền phức to."
Bỏ đi?
Lâm Xuyên nhìn màn đêm đen kịt ngoài cửa sổ, ánh mắt dần trở nên lạnh lẽo, cứng rắn.
Nếu cứ thế này mà chùn bước, hắn làm sao có thể đứng vững trong cái thời buổi ăn thịt người này? Làm sao đấu lại gã Lâm Ngạn Chương thật đang ẩn nấp trong bóng tối?
"Không thể bỏ!"
Lâm Xuyên đứng dậy, đi qua đi lại trong phòng, đầu óc xoay chuyển cực nhanh.
Nếu con đường "chiêu thương dẫn vốn" thông thường không thông, vậy thì phải đổi hướng suy nghĩ khác.
Đối mặt với một đám giữ của coi bạc còn quý hơn mạng, dùng biện pháp cứng rắn là không xong, chỉ có thể dùng mưu trí.
"Có rồi!"
Mắt Lâm Xuyên sáng lên: "Nếu các ngươi không tin huyện nha, không tin lời hứa hẹn, vậy bản quan sẽ bày ra cho các ngươi một ván cờ không thể chối từ!"
Dù sao cũng là sinh viên ưu tú của Thanh Hoa, trí tuệ vượt xa người thường, rất nhanh trong lòng hắn đã nghĩ ra ba đối sách.
Bước đầu tiên: Phác họa chuẩn xác, đánh trúng điểm yếu.
Mấy ngày nay, Vương Cượng và Chu Tiểu Thất bận đến tối tăm mặt mũi.
Vương Cượng mượn thân phận bộ khoái để ngầm tới thăm hỏi lý trưởng các hương;
Chu Tiểu Thất thì phát huy sở trường thạo tin tức, trà trộn vào khắp các quán trà tửu điếm.
Tình báo của hai người được gom về án thư của Lâm Xuyên, từng bức "chân dung đại hộ" dần trở nên rõ ràng.
Thẩm Vạn Hòa (thủ phú): Ngoại trừ việc yêu tiền như mạng, tâm bệnh lớn nhất là trong nhà nhân đinh hưng thịnh nhưng thường xuyên bị quan phủ điểm danh bắt gánh dao dịch. Dù bỏ tiền ra có thể miễn trừ, nhưng cái cảm giác bị người ta coi như heo béo để làm thịt khiến lão vô cùng khó chịu.
Nguyện vọng của lão: Cầu tài, cầu an ổn, cầu miễn dịch!
Chu Văn Bân (sĩ thân): Cực kỳ sĩ diện, trong nhà có đứa con trai bất tài, thi ba lần đồng sinh đều trượt. Hắn nằm mơ cũng muốn tống con trai vào huyện học để mạ một lớp vàng.
Nguyện vọng của hắn: Cầu danh, cầu tài nguyên giáo dục.
Những tiểu hộ khác: Đám a dua ăn theo, sợ đứng mũi chịu sào nhưng lại sợ chịu thiệt.
Nguyện vọng: Có người dẫn đầu thì làm theo, có món hời mà không chiếm thì đúng là đồ ngu.
"Ra là thế."
Lâm Xuyên khẽ gõ ngón tay lên mặt bàn: "Chỉ cần nắm rõ nhu cầu của lũ nhà giàu này, không sợ bọn chúng không ngoan ngoãn móc bạc."
Bước thứ hai: Lập quy củ, biến "lời hứa suông" thành "vàng thật bạc trắng".
Lâm Xuyên thức trắng một đêm, soạn ra một bản Giang Phố Huyện Tập Thị Trù Ngân Công Ước.
Bản công ước này quả thực là bản sao của mô hình gọi vốn cộng đồng hiện đại, trực tiếp lật nhào nhận thức của dân bản địa Đại Minh.
Góp vốn theo từng mức, chia sẻ lợi ích:
Muốn làm cổ đông?
Không thành vấn đề! Xuất vốn từ hai trăm lượng trở lên sẽ là khách quý bậc nhất, không chỉ được ưu tiên chọn sạp hàng đắc địa mà còn được hưởng một phần mười tiền thuê sạp của chợ mỗi năm! Đây gọi là "đầu tư cổ phần".
Xuất vốn một trăm lượng?
Tặng ngay một thẻ "miễn trừ dao dịch" trong ba năm!
Về sau những việc khổ sai như tu sửa cầu đường, vận chuyển quân lương sẽ chẳng liên quan gì tới nhà ngươi nữa.
Xuất vốn năm mươi lượng?
Khai trương đại tri ân, miễn phí sử dụng sạp hàng đắc địa trong ba tháng!
Tài chính minh bạch, từ chối tham ô:
Lâm Xuyên hiểu rất rõ khủng hoảng tín nhiệm là trở ngại lớn nhất.
Hắn viết rõ ràng giấy trắng mực đen trên công ước: Toàn bộ sổ sách công khai! Từng lượng bạc mua mấy viên gạch, thuê mấy nhân công, tất cả đều dán lên bảng cáo thị ở cổng chợ.
Ai không yên tâm có thể tới tra sổ sách bất cứ lúc nào!
Số tiền còn lại gửi vào kho chuyên dụng, chỉ được dùng cho việc bảo dưỡng sửa chữa chợ.
Huyện thái gia muốn đụng vào? Đừng hòng có cửa!
Quan phủ bảo đảm, chỗ dựa chính trị:
Điều lợi hại nhất đã tới.
Lâm Xuyên cam kết: Nếu trong ba năm không thu hồi được vốn, huyện nha sẽ trích từ thương thuế bù đủ phần chênh lệch! Dẫu đây là lấy tiền tương lai lấp vào cái hố hiện tại, nhưng thái độ này đã được bày ra rõ ràng.
Tuyệt hơn nữa là hắn thêm vào công ước một "điều khoản chống tham nhũng": Nghiêm cấm mọi quan lại nhân dịp này ép dân đóng góp tiền của hay gánh thêm lao dịch! Kẻ vi phạm sẽ bị cách chức, phạt ba mươi trượng, đồng thời bêu riếu hành vi xấu xa tại Thân Minh đình toàn huyện trong ba ngày!
Lâm Xuyên thậm chí còn cầm bản công ước này đi tìm Tri huyện Ngô Hoài An ký tên điểm chỉ, sau đó còn muốn mang tới Ứng Thiên phủ để lưu hồ sơ.
Có được bản lưu hồ sơ này, nếu bọn người Tri huyện dám tham ô, vị Chủ bạ này sẽ đích thân dâng tấu lên Đô sát viện hạch tội!
Việc này chẳng khác nào cho đám nhà giàu uống một viên thuốc an thần: Chuyện này không chỉ có huyện quản, mà cấp trên cũng đang dòm ngó!