Lâm Xuyên mỉm cười, thong thả hỏi: "Hạ huynh đã biết tệ nạn của nó, vậy có biết nguồn cơn từ đâu chăng?"
"Chuyện này..."
Hạ Nguyên Cát ngẩn người, sau đó phẫn nộ nói: "Chẳng qua là triều đình tranh lợi với dân, hoặc quan lại địa phương tham nhũng vô độ mà thôi!"
"Sai rồi, sai rồi!"
Lâm Xuyên lắc ngón tay, bắt đầu màn thể hiện của mình.
"Mức thuế nặng nề ở Tô Tùng không phải chuyện một sớm một chiều. Thứ nhất, năm xưa Trương Sĩ Thành chiếm giữ Tô Tùng để đối địch với triều đình. Sau khi Hoàng đế bệ hạ định đỉnh thiên hạ, nhằm trừng phạt, ngài đã tịch thu toàn bộ điền sản của hào tộc địa phương làm ruộng công, đồng thời giữ nguyên mức tô tư nhân đắt đỏ từ cuối thời Nguyên để định thuế, đây là bài toán chính trị."
"Thứ hai, thiên hạ mới định, phương bắc điêu tàn, tài chính triều đình hoàn toàn dựa vào Giang Nam chống đỡ. Tô Hồ được mùa, thiên hạ ấm no, nếu không lấy của Tô Tùng thì lấy gì nuôi dân phương bắc? Đây là bài toán tài chính thuế khóa."
"Thứ ba, thế lực sĩ tộc Giang Nam khổng lồ, triều đình muốn củng cố trung ương tập quyền ắt phải dùng thuế nặng để làm suy yếu tài lực của họ, ngăn ngừa địa phương bành trướng, đây là bài toán quyền mưu."
Màn phân tích này của Lâm Xuyên mạch lạc rõ ràng, sâu sắc xác đáng, mổ xẻ rành mạch bản chất vấn đề.
Đám tú tài xung quanh nghe mà ngơ ngác, họ chỉ biết thuế nặng, nào ngờ đằng sau lại có nhiều uẩn khúc phức tạp đến thế.
Hạ Nguyên Cát cũng lộ vẻ chấn kinh.
Y tuy thông minh nhưng dù sao vẫn còn trẻ, trải nghiệm có hạn, nhìn nhận vấn đề vẫn chỉ dừng lại ở tầng mức đạo đức "tốt xấu thiện ác".
Lời Lâm Xuyên nói quả thực đã mở ra trước mắt y một cánh cửa bước vào thế giới mới.
"Lâm huynh... kiến thức bất phàm." Hạ Nguyên Cát nghẹn lời hồi lâu, đành phải thừa nhận.
"Hạ huynh quá khen."
Lâm Xuyên rèn sắt khi còn nóng, hỏi tiếp: "Hạ huynh đã được tiến cử từ hương thí vào Thái học, ắt hẳn tương lai sẽ ra làm quan đúng không?"
"Đó là lẽ đương nhiên."
Hạ Nguyên Cát ưỡn ngực: "Đọc sách không làm quan, sao có thể giúp đỡ thiên hạ?"
Lâm Xuyên cười như không cười nhìn y: "Đã làm quan là ăn lộc triều đình, làm việc cho triều đình. Nếu Hạ huynh thật sự ngồi lên vị trí đó, đối mặt với nút thắt thuế nặng Tô Tùng, huynh sẽ giải quyết thế nào? Trực tiếp miễn thuế để quốc khố trống rỗng, hay tiếp tục thu thuế để bách tính chửi mắng?"
"Chuyện này..." Hạ Nguyên Cát há miệng, nghẹn lời.
Y muốn nói "giảm bớt thuế khóa", nhưng Lâm Xuyên vừa phân tích rồi, đó là trụ cột tài chính quốc gia, không thể giảm bừa;
Y muốn nói "nghiêm tra tham nhũng", nhưng cách đó chỉ trị ngọn không trị gốc, bởi cục diện này căn bản không phải do tham nhũng tạo thành.
"Ta sẽ... ta sẽ dâng sớ lên triều đình, trần tình lợi hại, thỉnh cầu bệ hạ khai ân..." Hạ Nguyên Cát ấp úng nói.
"Khai ân?"
Lâm Xuyên cười khẩy một tiếng, không nể nang gì vạch trần ảo tưởng của y: "Khai ân thế nào? Giảm bao nhiêu? Lỗ hổng sau khi giảm thì ai bù vào? Biên phòng phương bắc có cần bạc nữa không? Bổng lộc quan viên có phát hay không? Công trình trị thủy sông Hoàng Hà có tu sửa nữa không?"
Hàng loạt câu hỏi dồn dập như pháo liên châu giáng thẳng vào đầu Hạ Nguyên Cát.
Trên trán Hạ Nguyên Cát rịn ra lớp mồ hôi mịn.
Y nhận ra mình thực sự không trả lời nổi.
Vừa rồi y mắng chửi quả thực rất sướng miệng, thấy triều đình chỗ này không đúng chỗ kia sai lầm, nhưng đến khi thật sự bắt y đưa ra phương án, y mới nhận ra mình chỉ đang bàn việc trên giấy.
Đây chính là tư duy điển hình của mấy kẻ "anh hùng bàn phím", chỉ giỏi chém gió công kích chứ chẳng giải quyết được gì.
"Hạ huynh."
Lâm Xuyên thấy thời cơ đã chín muồi, giọng điệu dịu bớt đôi phần: "Huynh xem, vấn đề nằm ở chỗ đó. Làm quan không phải mời khách ăn cơm, không phải viết văn chửi đôi câu là giải quyết được vấn đề. Triều đình có cái khó của triều đình, bệ hạ có toan tính của bệ hạ, rất nhiều chuyện không phải cứ rạch ròi trắng đen là xong."
Hạ Nguyên Cát im lặng thật lâu, cuối cùng cúi đầu thở dài một tiếng: "Lâm huynh dạy phải, Hạ mỗ... quả thực đã lỗ mãng rồi."
Tên nhóc này cũng chịu nghe khuyên đấy chứ!
Lâm Xuyên thầm khen trong lòng, không hổ là danh thần tương lai, ngộ tính cao thật.
"Có điều!"
Lâm Xuyên chuyển giọng, thần sắc trở nên nghiêm túc: "Hạ huynh có lòng muốn vì dân thỉnh mệnh, đây là chuyện tốt. Đương kim bệ hạ cũng khuyến khích bách tính hiến kế sách, thế nhưng phương thức và phương pháp vô cùng quan trọng."
Hắn chỉ xuống đường cái dưới lầu, hạ giọng nói: "Nơi này là Nghênh Tân lâu, người đông mắt tạp. Hạ huynh đứng ở đây cao đàm khoát luận, nhìn qua thì sảng khoái, nhưng thực chất là đang tự rước họa vào thân, cũng là bôi nhọ thanh danh sĩ tử Hồ Quảng."
"Rước họa?" Hạ Nguyên Cát nhíu mày: "Ta đường đường chính chính..."
Lâm Xuyên cười ôn hòa, thản nhiên đưa ra một ví dụ: "Năm kia, có sĩ tử Giang Nam chê trách chính sách thuế khóa tại tửu quán, bị Cẩm Y Vệ dò biết, bị tước bỏ công danh, đày đi Lĩnh Nam."
"Hạ huynh sắp vào Thái học, tiền đồ xán lạn, nếu chỉ vì sướng miệng nhất thời mà hủy hoại hoạn lộ, thậm chí liên lụy tới người nhà, liệu có đáng không?"
Mặt Hạ Nguyên Cát trắng bệch.
Y không sợ chết, nhưng sợ liên lụy người nhà, càng sợ chí lớn chưa kịp thi thố đã gãy cánh giữa đường.
"Hơn nữa, Giang Phố huyện tuy không lớn nhưng là huyện vùng kinh kỳ trực thuộc Ứng Thiên phủ. Nơi này cách kinh sư chỉ một con sông, sai dịch, trạm dịch qua lại tấp nập. Câu huynh chửi hôm nay, ngày mai có khi đã lọt vào tai vị ngự sử nào đó rồi."
Lâm Xuyên nhìn thẳng vào mắt Hạ Nguyên Cát: "Hạ huynh, huynh đang lấy tiền đồ của mình ra đánh cược, mà canh bạc này nắm chắc phần thua."
Hạ Nguyên Cát hoàn toàn hết sạch nóng nảy.
Y tuy nhiệt huyết bốc đồng nhưng không phải kẻ ngốc. Lâm Xuyên đã phân tích lợi hại rõ ràng đến thế, nếu y còn không nghe lọt thì đúng là đồ đầu gỗ.
"Vậy... theo ý Lâm huynh, ta nên làm thế nào?" Hạ Nguyên Cát khiêm tốn thỉnh giáo.
"Rất đơn giản."
Lâm Xuyên chỉ cho y một con đường sáng: "Hạ huynh vào Thái học thì chính là môn sinh của thiên tử. Thay vì đứng đây than vãn cùng đám bách tính chẳng hiểu gì về chính sự, chi bằng lắng lòng lại, đi thực địa Tô Tùng nhiều hơn, xem sổ sách thực tế, hỏi han những nông hộ thật sự. Đợi đến khi trong lòng huynh đã có tính toán sâu rộng, có phương lược thiết thực khả thi, hẵng viết thành tấu sớ dâng thẳng lên bệ hạ."
"Đó mới gọi là hiến kế sách, mới gọi là khí phách của kẻ sĩ!"
"Làm vậy không chỉ giải quyết được vấn đề mà còn để bệ hạ nhìn thấy tài năng của huynh, hữu ích hơn nhiều so với việc đứng ở tửu quán làm kẻ chỉ biết bới móc."
Lời này của Lâm Xuyên có thể nói là nhìn xa trông rộng, nâng tầm nhận thức của Hạ Nguyên Cát lên mấy bậc.
Từ một "kẻ bất mãn đầu đường" tiến hóa thành "dự bị Nội các".
Hạ Nguyên Cát nghe mà lòng trào dâng nhiệt huyết, vẻ mê muội trong mắt quét sạch sành sanh. Y lập tức đứng dậy, hướng về Lâm Xuyên vái sâu một lạy, lần bái này hoàn toàn tâm phục khẩu phục.
"Nghe huynh nói một buổi, hơn đọc mười năm sách!"
Hạ Nguyên Cát xúc động nói: "Lời vàng ý ngọc của Lâm huynh, Hạ mỗ xin khắc ghi trong lòng! Nếu không nhờ Lâm huynh điểm tỉnh, Hạ mỗ suýt chút nữa đã gây ra đại họa, phụ cả sự kỳ vọng của hương thân phụ lão!"
Đám tú tài xung quanh cũng liên tục gật đầu, dành ánh mắt kính phục cho vị công tử thần bí đột nhiên xuất hiện này.
Đây chính là sự chênh lệch!
Xem kiến thức và cách nói chuyện của người ta kìa, cùng là người đọc sách, sao khoảng cách lại xa đến thế?
"Dám hỏi tôn tính đại danh của Lâm huynh? Đang nhậm chức ở đâu?" Hạ Nguyên Cát hỏi.
Lâm Xuyên khẽ cười, cũng không định giấu giếm: "Tại hạ là Chủ bạ Giang Phố huyện, Lâm Ngạn Chương."
"Hả?"
Trong đám người vang lên một hồi kinh hô.
"Hóa ra là Lâm Chủ bạ mới tới!"
"Không ngờ Lâm Chủ bạ tuổi còn trẻ mà học thức uyên thâm đến vậy, thảo nào có thể làm quan!"
Hạ Nguyên Cát cũng giật mình, sau đó càng thêm kính nể: "Hóa ra là Lâm đại nhân ngay trước mặt! Vừa rồi có nhiều đắc tội, xin hãy thứ lỗi."
"Người không biết không có tội."
Lâm Xuyên xua tay, nếu thân phận đã lộ thì phải diễn trọn vở kịch.
"Thực ra hôm nay tới đây cũng là nhận ủy thác từ huyện tôn đại nhân. Huyện tôn đại nhân tiếc tài, lo lắng Hạ huynh lỡ lời rước lấy phiền toái nên đặc biệt bảo bản quan tới khuyên nhủ đôi câu. Chúng ta đều là người đọc sách, có những lời nói riêng với nhau thì được, chứ phơi bày ra trước bàn dân thiên hạ thì rốt cuộc vẫn không thỏa đáng."
Lời này vừa thốt ra, chẳng những hoàn thành nhiệm vụ của Ngô Hoài An giao phó mà còn xây dựng vững chắc hình tượng cho bản thân: ta làm vậy là vì tốt cho ngươi, chứ không phải muốn chèn ép ngươi.
Hạ Nguyên Cát cũng là người hiểu chuyện, lập tức thuận nước đẩy thuyền: "Đa tạ huyện tôn đại nhân, đa tạ Lâm đại nhân. Hạ mỗ biết sai rồi, sau này nhất định sẽ cẩn trọng lời ăn tiếng nói."
Dứt lời, y quay người chắp tay với thực khách xung quanh: "Chư vị, hôm nay Hạ mỗ rượu vào lỡ lời, để mọi người chê cười rồi, mau giải tán đi thôi, giải tán cả đi."
Một trò ồn ào vốn dĩ có thể châm ngòi cho sóng gió chính trị cứ thế được Lâm Xuyên hóa giải một cách nhẹ nhàng.