Nhị đường huyện nha Giang Phố.
Bầu không khí ngột ngạt như một vại dưa muối bị đậy chặt nắp.
Đây là một cuộc "hội nghị mở rộng" đúng nghĩa của huyện nha.
Ngồi trên công đường là "tứ đại cự đầu" của huyện Giang Phố: Tri huyện Ngô Hoài An, Huyện thừa Triệu Kính Nghiệp, Chủ bạ Lâm Xuyên, Điển sử Lưu Thông.
Đứng dưới công đường là các Điển lại của sáu phòng Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công, ai nấy đều cúi đầu nghiêm trang, co ro như lũ chim cút phạm lỗi.
Đây là trận thế lớn nhất mà Lâm Xuyên từng thấy kể từ khi nhậm chức hơn một tháng nay.
Ngô Hoài An ngồi ngay ngắn dưới bức hoành phi "Minh Kính Cao Huyền", gương mặt quan trường được chăm chút kỹ lưỡng lúc này lại tràn ngập âu lo.
"Chư vị."
Ngô Hoài An hắng giọng, giọng điệu trầm thống: "Đêm qua bản quan lật xem huyện chí, trằn trọc suốt đêm không sao chợp mắt!"
Đám quan lại lập tức bày ra vẻ mặt "đại nhân vất vả rồi", "xin đại nhân giữ gìn sức khỏe".
"Giang Phố huyện chúng ta khổ quá!"
Biểu cảm của Ngô Hoài An vô cùng khoa trương, đau lòng nhức óc: "Tuy nói Giang Phố là trọng địa kinh kỳ, ở ngay dưới chân thiên tử, nhưng các ngươi nhìn tiền thuế của chúng ta xem, nhìn sản lượng lương thực xem! Thậm chí còn chẳng bằng vài huyện hạ đẳng ở Hà Nam, Sơn Đông! Bản quan thân là người đứng đầu một huyện, mỗi khi nghĩ đến việc này lại thấy hổ thẹn với hoàng ân, hổ thẹn với lê dân bách tính!"
Lâm Xuyên ngồi ở ghế dưới bên trái, mặt không đổi sắc bưng chén trà, trong lòng lại điên cuồng chửi thầm:
Hổ thẹn cái rắm, ông sợ kỳ "khảo mãn" cuối năm nay không qua được ải thì có!
Chế độ khảo hạch KPI chốn quan trường triều Đại Minh vô cùng tàn khốc, ba năm sơ khảo, sáu năm tái khảo, chín năm thông khảo. Quan lại địa phương vào kinh, sau khi chúc mừng năm mới và bái kiến hoàng đế sẽ do Lại bộ cùng Đô sát viện hội đồng khảo sát.
Thực tế, hộ khẩu và lương thuế là trọng tâm của việc khảo hạch.
Hộ khẩu hai năm liên tiếp tăng năm phần trăm thì được ghi công, lương thuế nợ đọng quá một phần mười thì bị cắt bổng lộc.
Giang Phố huyện này nói là huyện, thực chất lại là một trường hợp "tiên thiên bất túc" điển hình.
Năm Hồng Vũ thứ chín mới lập huyện, tính tròn cũng mới mười lăm tuổi.
Hiện nay có ba nghìn bảy trăm sáu mươi hộ, tổng dân số chưa đầy một vạn chín nghìn người.
Đây là khái niệm gì?
Huyện Thượng Nguyên, huyện Giang Ninh ngay sát vách, tùy tiện lôi một hương ra cũng đông dân hơn nơi này.
Oái oăm nhất là huyện trị (nơi đặt huyện nha) này lại còn bị dời đi!
Ban đầu huyện trị nằm ở Phố Tử khẩu bên bờ sông, nơi đó là bến thuyền tào vận, thương nhân tấp nập, béo bở vô cùng.
Kết quả đến đầu năm nay, cấp trên bỗng dưng nổi hứng, vì mục đích phòng thủ quân sự nên đã dời huyện trị vào sâu trong đất liền tại Quảng Khẩu sơn (Phượng Hoàng sơn).
Cú dời này chẳng khác nào chặt đứt một nửa nền kinh tế của Giang Phố huyện.
Trong huyện thành mới vắng vẻ quạnh quẽ, ngoài đường cái đến một con chó hoang cũng lười chạy rông, không khí buôn bán gần như bằng không.
"Thấm thoắt kỳ khảo mãn cuối năm của Lại bộ đã cận kề."
Ngô Hoài An rốt cuộc cũng lộ rõ ý đồ, ánh mắt sáng rực đảo quanh một vòng: "Nếu còn không đưa ra được chút chính tích nào, những người ngồi đây ai nấy đều mất mặt! Hôm nay triệu tập mọi người là muốn cùng bàn bạc xem làm thế nào mới có thể... kiếm tiền! À không, là làm giàu cho dân, làm mạnh cho huyện!"
Dứt lời, nhị đường chìm vào im lặng như tờ.
Lưu Thông mân mê chuôi đao bên hông, ánh mắt lơ đãng, ngơ ngác nhìn mạng nhện trên xà nhà.
Làm kinh tế ư?
Chuyện này đúng là quá làm khó một con chó ngao Tây Tạng chỉ biết cắn người như gã.
Bảo gã đi bắt người, đi tống tiền đe dọa, đi đánh cho đám thảo dân nôn mật ra thì gã là dân chuyên nghiệp.
Nhưng bảo gã nghĩ cách khiến bách tính móc tiền trong túi ra, ngoài chữ "cướp", gã thực sự không nghĩ ra được chữ thứ hai.
Còn đám Điển lại của sáu phòng thì người nào người nấy cúi đầu đếm kiến.
Bọn họ phần lớn là đồng sinh bản địa, thi không đỗ tú tài mới đến đây kiếm miếng cơm ăn, ngày thường sao chép văn thư, tính toán cộng trừ thì còn được, chứ gặp phải ván cờ điều tiết vĩ mô tầm cỡ thế này thì đúng là vượt quá khả năng.
"Triệu Huyện thừa?"
Thấy không ai lên tiếng, Ngô Hoài An đành phải gọi tên.
Triệu Kính Nghiệp khẽ ho một tiếng, bưng chén trà nhấp một ngụm rồi thong thả nói: "Huyện tôn, cổ nhân dạy rằng nông vi bang bản, Giang Phố đã đất rộng người thưa thì nên khuyến khích nông tang, tu sửa thủy lợi. Hạ quan cho rằng nên huy động dân phu nạo vét lòng sông, khai khẩn ruộng hoang..."
Vẻ kỳ vọng trên mặt Ngô Hoài An xẹp xuống thấy rõ.
Lại là bài ca muôn thuở.
Tu sửa thủy lợi ư? Đó là đại kế trăm năm!
Đợi thủy lợi tu sửa xong, hoa màu mọc lên thì cơm canh đã nguội ngắt từ đời nào rồi!
Lão tử cuối năm nay phải khảo mãn, thứ cần là chính tích thấy ngay hiệu quả, là bạc trắng ròng ròng, chứ không phải đi may áo cưới cho Tri huyện nhiệm kỳ sau!
"Triệu Huyện thừa nói có lý."
Ngô Hoài An đáp lấy lệ một câu, ánh mắt cuối cùng dừng lại trên bóng dáng trẻ tuổi kia.
"Lâm Chủ bạ, còn ngươi? Ngươi tuy trẻ tuổi nhưng đầu óc linh hoạt, lại vừa từ nơi khác tới, có ý tưởng gì mới mẻ không?"
Ngô Hoài An vốn chẳng ôm hy vọng gì, chỉ hỏi thăm dò theo lệ thường.
Thế nhưng, Lâm Xuyên lại đặt chén trà xuống.
"Bẩm huyện tôn, hạ quan quả thực có vài thiển kiến."
Lâm Xuyên đứng dậy bước ra giữa công đường, ánh mắt quét qua những người có mặt. Phong thái thong dong ấy cứ như thể lúc này hắn không phải đang ở nhị đường huyện nha, mà đang thuyết trình PPT trong buổi họp hội đồng quản trị của một công ty niêm yết.
"Cái tệ của Giang Phố nằm ở sự đứt gãy giữa mới và cũ."
Lâm Xuyên giơ một ngón tay lên: "Huyện trị cũ ở Phố Tử khẩu, đó là bến thuyền tào vận, thương nhân tấp nập, là nơi làm ăn béo bở. Huyện trị mới ở Quảng Khẩu sơn, tuy địa thế hiểm yếu nhưng lại là nơi khỉ ho cò gáy. Chúng ta ôm bát vàng đi ăn xin chỉ vì chưa biết cách trút cơm trong bát vào miệng mình."
Một câu "ôm bát vàng đi ăn xin" vừa hình tượng vừa sinh động làm mắt Ngô Hoài An lập tức sáng bừng lên.
"Hạ quan có ba kế sách có thể giải quyết cái khó trước mắt."
"Kế thứ nhất: Định quy lập thị, chia khu kinh doanh."
Lâm Xuyên thao thao bất tuyệt: "Huyện thành mới tuy tiêu điều nhưng cũng có vài chợ gạo, chợ cá nhỏ lẻ. Song tình trạng hiện nay là kẻ bán cá đứng sát người bán vải, kẻ bán thịt lợn chặn lối người bán son phấn, tanh hôi ngút trời, đường sá tắc nghẽn, người muốn mua hàng không vào được, người muốn bán hàng không ra xong."
"Phải noi theo kinh sư, lập ra quy định chợ búa! Phía đông thành chuyên bán gạo thóc, phía tây thành chuyên bán gia súc, phía bắc thành bán thủy sản, phía nam thành bán bách hóa. Giờ Thìn mở chợ, đánh trống làm hiệu; giờ Dậu đóng chợ, khua chiêng thu quân."
"Không chỉ thế, còn phải đặt quan nha! Do huyện nha đứng ra tuyển chọn những thương hộ gia thế trong sạch, có của cải ở bản địa để đảm nhiệm nha hành. Phàm là giao dịch ngoài chợ đều bắt buộc phải qua trung gian nha hành. Nha hành chịu trách nhiệm chuẩn hóa cân đo đong đếm, triệt tiêu nạn cân điêu đong thiếu, đồng thời thu hộ thuế chợ!"
Vào thời đại này, nha hành chính là môi giới trung gian được quan phủ chứng nhận.
Nắm giữ được nha hành đồng nghĩa với việc nắm giữ quyền định giá thị trường và kênh thu thuế.
"Kế thứ hai: Mượn gà đẻ trứng, dẫn dòng tụ khí."
Lâm Xuyên chắp tay sau lưng nói: "Phố Tử khẩu phồn hoa nhưng cũng tắc nghẽn vô cùng. Khách buôn bốc dỡ hàng hóa bên đó thường phải đợi từ ba đến năm ngày, lại còn bị đám địa đầu xà bản địa bóc lột."
"Chúng ta có thể dựng biển chỉ dẫn thương nhân tại bến Phố Tử khẩu, đồng thời tu sửa một con đường dịch trạm đơn giản nối liền Phố Tử khẩu với huyện thành mới, báo cho đám khách buôn nam bắc biết: Hãy đến huyện thành mới giao dịch! Nơi này có khu vực phân chia chuyên biệt, có nha hành do quan phủ chứng nhận, không bắt nạt người lạ, không ép giá, quan trọng nhất là nhanh chóng!"
"Chỉ cần kéo được một phần mười lượng khách buôn từ Phố Tử khẩu qua đây, tòa thành mới ở Quảng Khẩu sơn này lập tức có thể sống dậy!"
"Kế thứ ba: Hương trấn liên kết, toàn dân kiếm tiền."
"Không chỉ riêng huyện thành cần làm, mà bảy hương bên dưới cũng phải làm."
Lâm Xuyên nói nhanh hơn: "Thiết lập 'ngày phiên' tại các hương, cho phép nhà nông giao dịch nông sản phụ, hàng thủ công mỗi ngày, để trứng gà, giày cỏ, đồ đan tre trong tay nông dân có thể đổi thành tiền. Chỉ khi trong tay bách tính có đồng ra đồng vào thì các cửa tiệm trên huyện thành mới buôn may bán đắt, tiền thuế của nha môn mới tăng lên được."
...